Ραντεβού: 6974 305008
Κιν.: 6974 904277
Ιατρείο: 210 5612475
Βασ. Γεωργίου Β' 4 & Γρ. Λαμπράκη, Πειραιάς, 18534

ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ : ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΣΚΗΝΙΚΟΥ ΜΕ ΝΕΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Ο Μικροκυτταρικός Καρκίνος του Πνεύμονα (ΜΚΠ), που αποτελεί το 10-15% του Καρκίνου του Πνεύμονα παγκοσμίως, ανέκαθεν χαρακτηριζόταν από μία μεγάλη θεραπευτική αντίφαση: εξαιρετική ευαισθησία στη χημειοθεραπεία βασισμένη στην πλατίνα, ακολουθούμενη όμως από ταχεία υποτροπή, γρήγορη διασπορά, αντοχή στη θεραπεία και εξαιρετικά πτωχή πρόγνωση και επιβίωση. Εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών του, το 70% των ασθενών διαγιγνώσκεται με μεταστατική νόσο, ενώ ποσοστό περίπου 50-60% αναπτύσσουν κάποια στιγμή εγκεφαλικές μεταστάσεις. Η βιβλιογραφία αναφέρει ότι η 5ετής επιβίωση των ασθενών με ΜΚΠ σταδίου IV αυξήθηκε μόλις από το 3,6% (1970) στο 6.8% τη δεκαετία 2010-2019 (Ross et al, 2026).

Και όλα αυτά, σε αντίθεση με τον Μη Μικροκυτταρικό Καρκίνο του Πνεύμονα (ΜΜΚΠ), όπου οι εξελίξεις στη μοριακή βιολογία έχουν αποκαλύψει πολλαπλές μεταλλάξεις – στόχους, με αντίστοιχη παραγωγή αρκετών στοχευμένων θεραπειών, ήδη εγκεκριμένων σε ΗΠΑ και Ευρώπη.

Ο ΜΚΠ μέχρι πρόσφατα ήταν απόλυτα ‘συνδεδεμένος και εξαρτημένος’ από την κυτταροτοξική θεραπεία, σκηνικό που έχει αρχίσει να αλλάζει θεαματικά τα τελευταία χρόνια: μόλις φέτος, το περιοδικό Lancet περιέγραψε τον ΜΚΠ ως ένα νεόπλασμα, το οποίο κινείται από την παραδοσιακή, κλασική για όλους τους τύπους καρκίνου χημειοθεραπεία, προς νέες, ταχέως αναπτυσσόμενες θεραπευτικές στρατηγικές, όπως εκείνη της ανοσοθεραπείας, της στόχευσης επιφανειακών, μεμβρανικών υποδοχέων-πρωτεϊνών, των συμπλόκων φαρμάκου-αντισώματος, της κυτταρικής θεραπείας, των νέων ακτινοθεραπειών. Είναι προφανές ότι ο ΜΚΠ μπορεί να μην διαθέτει τις κλασικές οδηγούς-μεταλλάξεις του ΜΜΚΠ, αλλά έχει όντως και αυτός  ενδιαφέρουσα μοριακή βιολογία: πρωτεϊνες της κυτταρικής μεμβράνης, όπως οι DLL3, B7-H3, και SEZ6, αναγνωρίζονται πλέον ως πιθανοί ‘στόχοι’, μέσω των οποίων μπορούν κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, κυτταροτοξικοί παράγοντες, ακόμα και ακτινοθεραπεία να ‘μεταφερθούν΄ άμεσα στο εσωτερικό των καρκινικών κυττάρων και να προκαλέσουν το θάνατο αυτών.

Μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα περιορισμένου σταδίου και ανοσοθεραπεία

Ο ΜΚΠ περιορισμένου σταδίου για αρκετές δεκαετίες είχε ως παραδοσιακή θεραπεία επιλογής τη διπλή κυτταροτοξική θεραπεία με βάση την πλατίνα, σε συνδυασμό με την ακτινοθεραπεία βλάβης – μεσοθωρακίου (αυτή παραμένει και η λογική του ‘περιορισμένου’ σταδίου: αλλοιώσεις, που όλες μαζί ανήκουν ή  «χωράνε» στο ίδιο ακτινοθεραπευτικό πεδίο (ακτινοβόλησης).

Δύο αντικρουόμενες, μεγάλες κλινικές μελέτες των τελευταίων ετών υπογραμμίζουν πως στη θεραπευτική προσέγγιση του ΜΚΠ, σημαίνοντα ρόλο παίζουν η χρονική στιγμή (timing) και η αλληλοδιαδοχή (sequencing). Συγκεκριμένα, η μελέτη φάσεως ΙΙΙ ADRIATIC εδραίωσε τη θέση του ανοσοθεραπευτικού Durvalumab (αναστολέας σημείων ελέγχου PD-L1), ως θεραπεία συντήρησης (maintenance therapy) για μέχρι 2 έτη, μετά από ταυτόχρονη χημειο- ακτινοθεραπεία σε ανταποκρινόμενους ασθενείς με περιορισμένο ΜΚΠ: η διάμεση συνολική επιβίωση αυξήθηκε με τη θεραπεία συντήρησης από 33 σε 56 μήνες, και η διάμεση επιβίωση μέχρι την υποτροπή από 9 σε 17 μήνες. Από την άλλη πλευρά, η επίσης φάσεως ΙΙΙ μελέτη LU005 απέβη αρνητική, αφού η ταυτόχρονη χορήγηση ανοσοθεραπείας με Atezolizumab (αναστολέας σημείων ελέγχου PD-L1) μαζί με χημειο- ακτινοθεραπεία δεν βελτίωσε τη συνολική επιβίωση (το αντίθετο μάλιστα: 31.1 μήνες έναντι 36.1).

Μικροκυτταρικός Καρκίνος Πνεύμονα εκτεταμένου σταδίου (μεταστατικός) και ανοσοθεραπεία

Οι δύο θετικές μελέτες (IMPower133 και CASPIAN) οδήγησαν στην έγκριση του Atezolizumab και του Durvalumab, σε συνδυασμό με πλατινούχο χημειοθεραπεία (Πλατίνα και Ετοποσίδη), ως το gold standard στη θεραπεία του μεταστατικού ΜΚΠ: ένα σεβαστό ποσοστό ασθενών τελικά οφελείται εξαιρετικά από την προσθήκη της ανοσοθεραπείας, ώστε η επιβίωση στους 36 μήνες να φτάνει το 18% (έναντι 5.7% χωρίς ανοσοθεραπεία). Πρόσφατα, εγκρίθηκε κα άλλος παράγοντας (Lurbinectedin – εκλεκτικός αναστολέας ογκογόνου μεταγραφής), ως θεραπεία συντήρησης μετά από την αρχική χορήγηση ανοσοθεραπείας με Atezolizumab: προσθέτωντας το Lurbinectedin για συντήρηση, η διάμεση επιβίωση μέχρι την υποτροπή ανέβηκε από 2.1 σε 5.4 μήνες και η συνολική επιβίωση από 10.6 σε 13.2 μήνες (ωστόσο, στη μελέτη IMForte, μόνο το 9% των ασθενών του control group τελικά έλαβαν το νέο παράγοντα κυρίως λόγω μη εύκολης πρόσβασης στο φάρμακο παγκοσμίως).

DLL3: o νέος θεραπευτικός στόχος στον ΜΚΠ

Ίσως η πιο προφανής απόδειξη ότι ο ΜΚΠ μπορεί να θεραπευθεί μέσω της «επιφάνειάς» του είναι η επονομαζόμενη DLL3: αυτή αποτελεί μία διαμεμβρανική πρωτεϊνη, που ανήκει στην οικογένεια των συνδετών του μονοπατιού σηματοδότησης Notch. Η εξαιρετικά έντονη παρουσία της (άνω του 80-85%) στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων του ΜΚΠ την τοποθέτησε για πολλά χρόνια στο επίκεντρο της έρευνας. Τελικά, οι ερευνητές κατάφεραν να τη στοχεύσουν με ένα μόριο ‘γέφυρα’ ή ΄προξενητή’: το Tarlatamab αποτελεί μία πρωτοποριακή ανοσοθεραπεία, που ανήκει στην κατηγορία των αμφιειδικών αντισωμάτων προσέλκυσης Τ-κυττάρων (Bispecific T-cell engager). Λειτουργεί ως γέφυρα, η οποία φέρνει  σε άμεση επαφή το ίδιο το Τ-λεμφοκύτταρο του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς με το καρκινικό κύτταρο, ώστε να το καταστρέψει (μέσω των προσδετών – πρωτεϊνών CD3 και DLL3, αντίστοιχα).

Στη φάσεως ΙΙΙ κλινική μελέτη DeLLphi-304, το Tarlatamab έδειξε όφελος στη συνολική επιβίωση (13.6 μήνες έναντι 8,3 μηνών με την κλασική κυτταροτοξική θεραπεία, μετά από υποτροπή της νόσου και εφόσον ο ασθενής είχε πάρει ήδη 1ης γραμμής θεραπεία). Αξιοσημείωτη και η δράση του και στις εγκεφαλικές μεταστάσεις, με ποσοστά ανταπόκρισης στο ΚΝΣ που φτάνουν το 63%, ενώ ποσοστό 56% των ασθενών με προθεραπευμένες μετρήσιμες βλάβες οφελήθηκαν με κατά 30% μείωση αυτών των εγκεφαλικών αλλοιώσεων μετά τη χορήγηση του Tarlatamab.

Ερευνώνται πολλές ακόμα επιφανειακές πρωτεϊνες των κυττάρων του ΜΚΠ, οι οποίες εκφράζονται σε αρκετά μεγάλα ποσοστά: SEZ6 (90%), B7-H3 (65%), SSTR2 (48%), GD2 (39%), TROP2 (20%). Όλες αυτές, μάλλον δεν αποτελούν θεραπευτικούς στόχους, με την έννοια των οδηγών-μεταλλάξεων, όπως οι αντίστοιχες του ΜΜΚΠ (EGFR, KRAS), αλλά περισσότερα ως επιφανειακά σημεία αναγνώρισης και προσέλκυσης άλλων μορίων και άρα ευκολότερης ανεύρεσης των καρκινικών κυττάρων από το ανοσοποιητικό σύστημα ή τα φάρμακα.

Επίλογος

Την τελευταία πενταετία, η θεραπεία του Μικροκυτταρικού Καρκίνου του Πνεύμονα έχει αρχίσει να ‘μεταλλάσεται’ από μία θεραπεία κοινή για όλους, βασιζόμενη αποκλειστικά στο στάδιο της νόσου, σε μία θεραπεία δυναμική, με βάση τις επιφανειακές πρωτεϊνες του όγκου, την ανοσοβιολογία και τη μοριακή βιολογία των κυττάρων του. Οι Ross και συνεργάτες υπογραμμίζουν πως τα τελευταία 7 χρόνια έχουν εγκριθεί τόσα νέα φάρμακα για τον ΜΚΠ όσα παλαιότερα σε δύο ή περισσότερες δεκαετίες, παρά το ότι η ιδανική αλληλουχία χορήγησης αυτών, όπως επίσης και η ανεύρεση και επιλογή κατάλληλων βιοδεικτών ακόμα υπολείπεται, συγκριτικά με τον ΜΜΚΠ. Για ένα νεόπλασμα όμως, όπως ο ΜΚΠ, του οποίου η θεραπευτική προσέγγιση ήταν η ίδια και σταθερή για περισσότερο από 40 και πλέον χρόνια, οι πρόσφατες αλλαγές, αναφορικά με τις εγκρίσεις νέων φαρμάκων, τις νέες γνώσεις της μοριακής βιολογίας της νόσου, τη συνεχιζόμενη έρευνα, ευοδώνουν τη ριζική αλλαγή του παγκόσμιου θεραπευτικού τοπίου.

 


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ross, J.S., Hockemeyer, K.G., Redin, E., & Rudin, C.M. (2026). The changing therapeutic landscape of small-cell lung cancer. The Lancet, 408 (10559), 1041-1057.